Tevfik Yoldemir
Op. Dr. Tevfik YOLDEMİR
ADET DÜZENSİZLİKLERİ VE KISIRLIĞA ETKİSİ
Adet düzeni nedir?
Her kadının kendisine ait bir adet düzeni vardır. Adetlerin düzenli olduğu dönem, özellikle
ilk adet görüldükten 2 yıl sonrası ile menopozdan 2 yıl öncesine kadarki dönemde düzenlidir. Adetin ilk gününden bir sonraki adetin ilk gününe kadar geçen süre 28 + 7 ya da 28 - 7 gün ise  adetler düzenlidir. Yani en fazla 35 gün, en az 21 gün ara ile adet gören kadının adetleri düzenlidir. Yirmi bir günden kısa veya 35 günden uzun süren sikluslar anormal olarak değerlendirilir. Menstrual kanamanın çok fazla olduğu, uzun sürdüğü veya iki kanama arasında lekelenme ve kanama görüldüğü durumlarda hekime başvurulması gerekir. Hormonal değişiklikler, yumurtalık kistleri, rahim veya rahim ağzındaki polipler, endometrial hiperplazi yani rahim içini döşeyen tabakanın fazla büyümesi, myomlar ve daha nadir olarak da rahim kanseri bu tip düzensizliklere yol açabilir.
Stres, ağır egzersiz, ani kilo kaybı ve ağır diyetler, tiroid bezindeki bozukluklar menstrual siklusların uzamasına neden olabilir. Polikistik over sendromu (PCO) adı verilen kilo fazlalığı, aşırı tüylenme ve kanama düzensizliklerinin görüldüğü bu hastalıkta da menstrual sikluslar uzar. Aktif cinsel hayatı olan kadınlarda menstrual kanamanın gecikmesinin en sık görülen nedeni gebeliktir. Altı ay veya daha uzun süre menstrual kanama olmamasına amenore denir. Amenore kürtaj veya diğer cerrahi girişimler sonrasında rahim içinde oluşan yapışıklıklara bağlı olarak da görülebilir. Kırk beş yaş üzerindeki kadınlarda ise menopoz öncesi dönemde menstural kanamalar çok uzun aralıklarla gerçekleşebilir.
Menstrual kanamanın bitiminden sonra ve gelecek menstrual kanama başlamadan önce olan kanamalar ara kanamalardır. Ara kanamalara hormonal düzensizlikler, myomlar, enfeksiyonlar, genital organ yaralanmaları, endometriozis hastalığı, kanserler ve bazı ilaçlar neden olur. Ara kanamaların tedavisi kanamaya neden olan probleme yöneliktir. Ara kanamaya neden olan problem zamanında teşhis ve tedavi edilmezse kan kaybına bağlı anemiye, kanamanın nedenine bağlı olarak infertilite ve kansere yol açabilir. Kansızlığın tedavi edilebilmesi için ilaç kullanılması gerekebilir. Genellikle progesteron içeren hormon preparatlarının kullanılması ile ara kanamalar önlenir. Kanamaya neden olan problemin de mutlaka tedavi edilmesi gerekir.

Adet periyodu nasıl olmalıdır?
Kadınlar 3- 5 günlük gecikme ya da erken adet görme nedeniyle, adetlerinin düzensiz
olduğunu düşünür. Bu doğru değildir. Kişilerin tarif ettikleri bu düzensizlik aslında irdelendiğinde büyük olasılıkla düzenlidir. Adet süresi 7 günü geçmemesi gerekir.

Adet miktarı ne kadar olmalıdır?
Her kadının adet düzeni ve yoğunluğu ona özeldir. Standart yoğunluk ise günde 3 pedi geçmeyecek şekildedir. Adet düzensizliği denildiğinde öncesini sorgulamak lazımdır. Kişinin yaşına göre değişik dönemlerde farklı nedenler araştırılmalıdır. Organik yani yapısal, hormonal ya da ileri ki dönemlerde kanser gibi rahatsızlardan kaynaklanabilir.

 

Genç kızlarda adet düzensizliklerini ne etkiler?
Egzersiz düzenli aralıklarda ve aşırıya kaçmadan yapılırsa adet düzensizliğine sebep olmaz.
Aşırı diyet genç bayanların etraflarına güzel ve çekici görünmek için yaptığı yanlış bir davranıştır. Dengesiz beslenme, yediklerini çıkarma gibi davranışlar adet düzensizliklerine ve metabolik bozukluklara neden olabilir.
Aşırı spor ve diyet yapan bayanlarda adet düzensizleşir. Düzenli spor yapan kişilerde bir
sorun yaşanmaz.
Bazı genç kızlar fazla kiloludur. Adetlerde seyrelme, şakak, yanak, göğüs arasında ve çene bölgesinde tüylenme sorunu vardır. Bu kişilerde polikistik over sendromu olup olmadığına bakılır. Amaç genç yaşlarda diyet ve egzersiz başlanarak adet düzenini sağlamak ve gerektiğinde ilaçlar ile yardımcı olmaktır.

Ergenlikte genel adet görme dönemi nedir?
Adet kanamaları 9–16 yaşları arasında başlar. Spor yapan kızların yanında çok zayıf olan ve gelişmenin başladığı dönemlerde kilo veren kızlarda da menarş gecikebilir.

On beş yaşına gelinmesine rağmen hala adet kanaması başlamadıysa bir hekime başvurup kontrolden geçilmesi gerekir. Hekim genital organları kontrol eder. Bazı kızlarda vajinanın girişinde bulunan zarda normalde bulunması gereken ve adet kanının dışarı akmasına olanak veren açıklık bulunmaz. Çok nadir vakalarda ise vajina veya rahim gelişmemiş olabilir
Adet kanaması ayda bir olur. 25–30 gün arasında süren adet siklusları normaldir. Adet kanaması 3–7 gün sürer. İlk günlerde daha fazla olan kanama giderek azalır. Adet kanamalarının başladığı dönemlerde bu kanamalar her ay aynı şiddette olmayabilir. Bir ay daha fazla diğer ay çok daha az olabilir. Adet kanamaları vücut ağırlığına, diyet yapılmasına, heyecan, stres, egzersiz ve hastalıklardan etkilenerek düzensizleşebilir. İlk yıllarda adet sikluslarının uzunluğu değişir. İlk 1–2 yıl düzensiz adet görülmesi normaldir. Menarştan sonra üreme organları ve hormonların uyum içinde çalışmasının düzene girmesi zaman alır.
Bazı kızlar yılda sadece 3–4 kez adet görür. Stres, ağır eksersiz, ani kilo kaybı ve diyet nedeni ile adet siklusları bu kadar uzun sürebilir. Bunun dışında hormonal dengesizlikler de bu sürenin uzamasına yol açar. Polikistik over sendromu adı verilen kilo fazlalığı, aşırı tüylenme ve adet düzensizliklerinin görüldüğü durumda yılda sadece 3-4 kez adet görülür
Stres, bazı tip egsersizler ve yaşam tarzınızdaki değişiklikler nedeni ile adet siklusları 21 günden daha kısa sürebilir. Bu durumda hekime başvurarak kontrolden geçmek gerekir. Fazla kanama kansızlığa neden olur. Kansız olan kişiler demir içeren besinlerden daha fazla yemeli veya demir hapları kullanmalıdır. Adet kanamalarının kaç günde bir olduğu, kanamanın kaç gün sürdüğünü, kanama miktarını ve kramp gibi şikayetleri not etmeniz hekime başvurulduğunda size yardımcı olur.

 

Stres, kilo kaybı adet düzenini nasıl etkiler?
Stres, hastalık, kilo kaybı gibi nedenlere bağlı olarak birkaç ay adet görmeyebilirsiniz. Birkaç ay adet kanaması olmadığında hekime başvurulması gerekir.
Adet kanaması sırasında en sık kullanılan ürünler pedlerdir. Bunlar iç çamaşırına yerleştirilen ve emiciliği fazla olan ürünlerdir. Bunlar adet kanını emerek, pedin iç katlarına alır. Birdiğer yöntem ise tampon kullanımıdır. Tampon ülkemizde çok yaygın kullanılmayan bir üründür. Genç kızlar için üretilmiş ve vajinanın girişindeki zara zarar vermeyen tipleri de vardır. Cinsel hayatı aktif olan kişiler tamponu daha rahat kullanır. Tampon kullanırken dikkat edilmesi gereken önemli noktalar vardır. Tampon kullanılması Toksik Şok Sendromu olarak adlandırılan önemli bir sağlık sorununa neden olabilir. Tampon kullanan kişilerin tamponu mutlaka 4–6 saatte bir değiştirmeleri gerekir.
Bazıları da geç adet görür. Eğer bir genç kız 9 yaşından erken veya 16 yaşından sonra adet
görmüşse sorun olabilir. Bu kişilerin kadın doğum uzmanına görünmesi gerekir. Adetleri
düzenli olan kadınların % 85 yumurta gelişimi düzenli oluyor denebilir. Çocuk sahibi olmak için gelen çiftlerin de yaklaşık % 15inde yumurtlama kusuru vardır. Uzun yıllar çocuk sahibi olamayan bir kadın ayda bir adet görmüyorsa yumurtlama kusuru olasılığı vardır ve gebe kalma ihtimali düşüktür. Bu durumda adetleri düzenlemek ve yumurta gelişimini ilaçlar ile desteklemek gerekir.

Bazen anormal vajinal kanama görülebiliyor. Bu nasıl anlaşılır ve ne yapılmalıdır?
Yirmibir günden kısa veya otuzbeş günden uzun süren menstrual sikluslar anormal olarak değerlendirilir. Menstrual kanamanın çok fazla olduğu, uzun sürdüğü veya iki kanama arasında lekelenme ve kanama görüldüğü durumlar, hormonal değişikler, yumurta kistleri, rahim veya rahim ağzındaki polipler, myomlar, endometrial hiperplazi ve rahim kanseri kaynaklı olabilir.
Menarştan (ilk adet kanaması) sonraki ilk iki yıl içinde düzensiz kanamalar görülebilir. Genç kızlarda düzensiz kanamaların en sık görülen nedeni ovulasyon (yumurtlama) bozukluklarıdır.
Tiroid bezinde görülen bozukluklar, prolaktin hormonunun (süt üretiminde rol oynayan hormon) yüksek olması, böbrek hastalıkları, ani ve aşırı kilo kaybı, stres ve kan hastalıkları anormal kanamalara neden olabilir.
Uyku ilacı, sakinleştirici ve antidepresanlar (depresyon tedavisinde kullanılan ilaçlar) menstrual siklusları etkileyerek sık ve düzensiz kanamalara neden olabilir.
Rahim içi araç menstrual kanama süresini ve miktarını artırır. Bazı kadınlarda menstruasyonlar arasında ara kanamalara da neden olur.
Rahim içinde ve rahim ağzında oluşan polipler büyüyerek kırılganlaşır ve vajinal kanamalara yol açar. Endometrial hiperplazi rahim içini döşeyen endometrial hücrelerin aşırı büyümesidir. Vajinal kanama endometrial hiperplazinin en önemli bulgusudur. Menstrual kanamanın fazla miktarda olması ve uzun sürmesinin yanında ara kanamalar da sık görülür.
Tanı endometrial biyopsi ile rahim içinden alınan örneklerin patolojik incelemesi ile konur. Bu inceleme ile rahim kanseri ve endometrial poliplerin tanısı da konabilir.
Anormal kanaması olan genç kadınlara birkaç ay hem ösrojen hem de progesteron içeren doğum kontrol hapları almaları önerilir. Menopoz döneminde veya bu döneme yaklaşmış kadınlarda ise progestinler kullanılır, bu tedaviden sonuç alınamadığında histerektomi yapılır.
Anormal vajinal kanama ve lekelenme rahim kanserinin en önemli bulgusudur. Rahim kanseri erken dönemlerinden itibaren bu yakınmaya yol açtığı için erken teşhis ve tedavisi mümkündür.
Endometrial biyopsi ile alınan hücrelerin patolojik incelemesi sonrasında rahim kanseri tanısı konur. Fazla kanaması olan, menopoz döneminde olan veya tekrarlayan ve uzun süredir devam eden anormal kanaması olan ve rahmi büyümüş olan kadınlardan dilatasyon ve küretaj yolu ile alınan hücrelerin incelenmesi daha uygun olur. Bu yöntemle daha fazla hücre alınarak incelenebilir.
Erken evrelerde teşhis edilen rahim kanserinin iyileşme şansı %95’tir. Histerektomi sırasında yumurtalıkların ve tüplerin de çıkartılması uygun olur. Bazen histerektomi sonrasında radyoterapi (ışın tedavisi) önerilir. Yayılmış olan kanserlerde radyoterapi mutlaka yapılır. Radyoterapi ile amaçlanan vücutta kalmış olabilecek kanser hücrelerinin öldürülerek kanserin tekrarlamasının önlenmesidir.
Rahim kanseri tedavisinde abdominal (karından) histerektomi tercih edilen yöntemdir. Abdominal histerektomi sırasında cerrah üreme organlarını değerlendirir ve tedaviyi planlar.

 

Adet düzensizliği için yapılan testler hakkında bilgi verir misiniz?
Adet düzensizliği için muayenede anatomik sorun olup olmadığına bakılıyor. Süt hormonu, tiroid hormonları, dişilik hormonları normal mi buna bakılıyor. Sorun varsa tedavi ediliyor. Bazı kadınlar adetler düzenliyken lekelenme tarzı kanama ya da ağrılı adet görme sorunu yaşıyor. Bu durumlarda rahim içinde polip, myom, perde, çift rahim, çift odacık sorunu olduğu düşünülmelidir. Yumurtlama kusurları bazı hormonların dengesizliğine bağlı ise buna yönelik ilaçlar verilerek çözüm sağlanabiliyor. Ancak yumurta gelişiminde sorun varsa haplar, iğneler kullanıyoruz. Bazı kadınlar haplara aşırı dirençli olabiliyor. Bu bayanlarda insülin direncini düşürücü haplar, yumurtlamayı guclendirici iğneler kullanıyoruz. Bazen direnci azaltmak için kadınların yumurtalıklarına  laparoskopik cerrahi ile delikler açıyoruz. Böylelikle yumurta gelişimi sağlanabiliyor. Bu girişimlerden yeterince cevap alamadığımız hastaları tüpbebek yöntemlerine yönlendiriyoruz.

Normal akıntı nasıldır?
Akıntı berraktır, kokusuzdur. Yeşilimsi, koyu sarımsı, kokulu, iç çamaşırını kirleten akıntılar normal değildir.

Genital hijyende nelere dikkat etmeli?
- Sık iç çamaşırı değiştirilmesi,
- Ped kullanımının tavsiye edilen sürede yapılması
- Sadece kendi iç çamaşırını kullanması
- Bayan modası çok geniş ancak dantelli saten iç çamaşırlarının sadece gerekli zamanda kullanılması
- Günlük yaşamda pamuklu iç çamaşırı kullanılması
- Genital bölgeye deodorant kullanılmaması
- Talk pudrası kullanılmaması
- Genital bölgeyi fazla yıkamak
- Sabun ya da ph'ı uygun olmayan vücut şampuanı kullanılmamasını tavsiye ediyoruz.

Enfeksiyonlarda adet düzensizliklerine neden olur mu?
Rahim içi iltihapları adet düzensizliklerine neden olur. Rahim içi tabakası iltihabı düzensiz kanama yapar. Bu kanama normal kanama gibi değildir. Adet kanaması kokuluysa, ağrı ve ateş yüksekliği varsa bundan şüphelenmek ve derhal doktora başvurmak gerekir.

Cinsel yönden aktif genç kızlarda enfeksiyon sorunu için öneriniz?
Rahim içinde enfeksiyon sorunuyla karşılaşmamak için prezervatif ile korunmalarını tavsiye ediyoruz. Akıntılar, genç kızlık ve ileri ki dönemlerde tekrarlayan ataklarla devam ederse tüplerde hasara, fonksiyonunun bozulmasına ve çocuk sahibi olamamaya neden olur. Eş ya da partnerde akıntı varsa buna bağlı bel soğukluğu, klamydia enfeksiyonu gibi cinsel yolla bulaşan hastalıkların araştırılması gerekir.

Prolaktin hormonu hakkında bilgi verir misiniz?
Kişide adet düzensizliği yoksa, görme bozukluğu, baş ağrısı yoksa prolaktin hormonunun
yüksek olmasının  bir anlamı yok. Prolaktin hormonu çok yüksekse, mesela 100'ler
civarındaysa hipofiz bezinin incelenmesi gerekir. Hormon yüksekliği ilaç tedavisi ile düzeltilmektedir . 

 

Myom nedir?
Myom bayanların % 20'sinde görülüyor. Her myom sorun yaratmaz, ameliyat edilmesi gerekmez ancak yıllık kontrollerle takip edilmelidir. Büyük olmayan ve sadece rahim kasında olan, sorun yaratmayan myomların alınmasına gerek yoktur. Myom çok idrara çıkma, kabızlık, aşağı doğru basınç gibi şikayetlere neden oluyorsa ve 5 cm'den büyükse cerrahi müdahale ile alınabilir. Rahim içine yakın olan ya da rahim içine taşan myomlar adet düzensizliğine ya da kanamaya neden olur. Çocuk sahibi olmayı engelleyen myomların alınması gerekir. Rahim dışında olan myomlar tüplere bası yapmıyorsa alınmasına gerek yoktur.

Polipler ve tedavisi hakkında bilgi verir misiniz?
Döşeyici tabakanın boşluğa doğru yaptığı çıkıntıyı biz polip olarak adlandırırız. Servikal polip rahim ağzındadir. Endometrial polip ise, rahim içindedir. Rahim içindeki polip spiral görevi yapar ve kişinin gebe kalmasını engelleyebilir. Düzensiz kanamaya neden olabilir. Buradaki polip histereskopik cerrahi ile rahim ağzından girilerek alınır.

Rahim alınması kadının cinsel yaşantısını nasıl etkiler?
Rahim ameliyatları sıklıkla selim nedenlerle, ilaca cevap vermeyen disfonksiyonel kanama veya myomlar nedeniyle yapılmaktadır. Bazı ileri yaşlardaki kadınların rahimlerinde karşılaşılan habis ur nedeniyle rahimleri tamamen alınır. Sonraki aşamada kemoterapi desteği ile tedavi gören bu kadınların cinsel yaşantıları çok sıkıntılı. Bu aşamadaki hanımlara verilebilecek çok fazla bir şey yok. Normal rutin kontrole giden kadında rahim ağzı veya rahim kanserleri erken safhalarda yakalanacaktır. Dolayısıyla yıllık rutin muayene uyulması gereken bir durumdur.

Rahim alındıktan sonra düzenli kontrol şart mıdır?
Genellikle rahim alınırken komple rahimağzı ile birlikte alınır. Son dönemlerde rahim ağzı bırakılarak rahim alınıyor. Bunun gerekçesi de rahimağzının vajen tepesinin ameliyat sonrasında sarkmayı engelleyici dokulara tutulması. Rahim ağzının zamanla aşağı doğru sarkmaması için rahim ameliyatı sırasında vajen tepesi karın içi kuvvetli bağ dokulara tutturulmaktadır. Bu tip rahim ameliyatlarına karar verirken önemli olan muayenenin doğru yapılmasıdır. Rahim ağzı bırakılan kişinin rahim ağzı kanserine yakalanma riski bulunduğu için, düzenli olarak doktor kontrolüne devam etmesi gerekir.

Menopoz döneminde sağlıklı cinsel yaşam önerileriniz nedir?
Bayanların cinsel yaşantısı menopozla bitmez. Menopoz'a giren kadınların hormon değerleri düştüğü için dokularda bir gevreklik olur. Ayrıca, cerrahiye ve yaşlanmaya bağlı sarkmalar olabilir.  Bu nedenle lokal tedavi, hormonlarla vajenin eski işlevi geri getirilebilir

Site İçi Arama

Sitede Yer alan bilgiler Dr.Tevfik Yoldemir'e ait olup izinsiz kullanılamaz ve kaynak gösterilemez.
© Copyright 2008 Dr. A.Tevfik Yoldemir
Gizlilik İlkeleri  | Yasal Uyarı |

    

Bu sitede yer alan bilgiler,insanları sağlıkları hakkında bilgilendirmek amacıyla hazırlanmış olup,tıbbı tedavinin mutlak surette bir hekim tarafından yapılması zorunludur.
Bilgilerin yanlış veya uygunsuz kullanımından doğacak mağduriyetten,konu içeriğini yazan veya düzenleyen kişiler sorumlu değildir. 
Sitedeki bilgilere dayanılarak teşhis ve tedavi yapmayınız. Bu siteyi ziyaret etmek ve/veya siteye üye olmakla bunları kabul etmiş sayılırsınız