TÜPBEBEK TEDAVİ AŞAMALARI

IVF tedavisinde basamaklar yumrtalıkların uyarılması, yumurta toplanması, inseminasyon, döllenme, embryo kültürü ve embryo transferidir.

Yumurtalıkların Uyarılması

Ovulasyon indüksiyonu olarak da bilinen yumurtalıkların uyarılması sırasında ovulasyon ilaçları veya fertilite ilaçları yumurtalıkları uyararak her ay normalde oluşan tek yumurtanın aksine daha fazla yumurta gelişmesini sağlar. Çok yumurtaya ihtiyacın olması yumurtalar toplandıktan sonra bazı yumrtaların döllenememesi veya gelişememesi nedeniyledir. Bir yumurtadan fazlasını döllendiği IVF tedavilerinde gebelik oranları daha yüksek bulunmuştur. Günümüzde IVF yumurtlama ilaçları kullanılmadan nadiren uygulanmaktadır. İlacın tipi ve dozu uygulanacak programa ve hastaya göre değişmektedir. Sıklıkla yumurtlama ilaçları 8-14 gün süre ile verilir. Bu ilaçlar klomifen sitrat, insan menapozal gonadotropinleri (hMG), folikül stimule edici hormon (FSH), rekombinant FSH ve LH, ve insan korionik gonadotropin (hCG)dir. Gonadotropin salgılayıcı hormon (GnRH) agonistleri veya GnRH antagonistleri bu ilaçlarla birlikte erken yumurtlamayı önlemek için kullanılır.

Klomifen sitrat ağızdan alınır, diğerleri enjeksiyon olarak uygulanır. Klomifen sitrat enjektabl ilaçlara göre daha az kuvvetlidir ve tüpbebek tedavilerinde sıklıkla kullanılmaz. Bir enjektabl ilacın diğerine üstün olduğunu gösteren bulgu yoktur.

Zamanlama IVF sikluslarında önemlidir. Tedavi sırasında yumrtalıklar folikül gelişimini izlemek için vajinal ultrason muayenesi ile değerlendirilir. Ovulasyon ilaçlarına cevabı ölçmek için kan örnekleri alınabilir. Foliküller geliştikçe östrojen seviyesi artar ve progesteron seviyeleri yumurtlama olana kadar düşük seyreder.

Kan testleri ve ultrason muayeneleri ile hekim foliküllerin ne zaman yumurta toplanmasına hazır olduğunu belirler. Genellikle 8-14 gün FSH ve/veya HMG enjeksiyonu yeterlidir. Yumurtalıklar hazır olduğunda hCG veya başka ilaçlar verilir. HCG kadının doğal LH artışını taklit eder ve yumurtanın olgunlaşmasına yardımcı olur. Yumurtalar yumurtlamadan önce toplanmalıdır, genellikle hCG enjeksiyonundan 34-36 saat sonra yapılır. Ancak siklusların %10-20’si hCG enjeksiyonundan önce iptal edilir. IVF siklusları birçok nedenle, genellikle yetersiz folikül gelişmesi nedeniyle iptal edilebilir. İlaçlara düşük cevap nedeniyle iptal oranları yaş ilerledikçe artar. Kötü cevaba bağlı redaviler iptal edildiğinde alternatif ilaç stratejilerinin kullanılması yardımcı olabilir.

Ciddi yumurtalıkların aşırı uyarılması sendromu (OHSS) riskini azaltmak için siklus iptal edilebilir. Gn RH agonisti veya antagonisti ile tedavi hipofiz bezinden LH ve FSH salınımını önler ve erken yumurtlama riskini azaltır. Bu ilaçlar doğal GnRH’in modifiye formlarıdır. Ancak bu ilaçların kullanımına rağmen tüpbebek sikluslarının ufak bir grubunda yumurtlama spontan olarak görülebilir. Bu olduğunda yumurtalar karın boşluğunda kaybedilebilri ve siklus iptal edilir.

Yumurtlama uyarılmasında kullanılan ilaçlar

• İnsan menapozal gonadotropinler (hMG) (Menogon)

• Follikül stimule edici hormon (FSH) (Puregon, Gonal-F®, Menopur)

• İnsan korionik gonadotropin (hCG) (Profasi®, Pregnyl®, Choragon, Ovidrel®)

• Klomifen sitrat (Klomen®, Serophene®, Gonaphene)

Erken Yumurtlamayı önleyici ilaçlar

• GnRH agonistleri (Lucrin® and Synarel®)

• GnRH antagonistler (Orgalutron® and Cetrotide®)

Yumurta toplama

Yumurta toplanması transvajinal ultrason eşliğinde aspirasyon ile gerçekleştirilir. Poliklinik şartlarında gerçekleştirilebilir. Genellikle anestezi eşliğinde yapılır. Ultrason probu vajene sokularak olgun foliküller belirlenir. Bir iğne vajenden foliküllere doğru ilerletilir. İğnenin bağlı olduğu vakum aletinin yardımı ile yumurtalar foliküllerden toplanır. Yumurta toplama işlemi genellikle 30 dakika içinde tamamlanır. Bazı kadınlarda işlemin olduğu gün kasık ağrıları olabilir ancak bu his sonraki gün azalır. İşlem sonrası yumurtalıklar büyümüş olacağından dolgunluk ve/veya basınç hissi birkaç hafta kalabilir. Bazı durumlarda her iki yumurtalık da transvajinal ultrason ile ulaşılamaz. Bu durumda yumurtaları toplamak için laparaskopi gerekir.

Inseminasyon, Fertilizasyon, ve Embryo Kültürü

Yumurtalar toplandıktan sonra laboratuarda incelenirler. En kaliteli olgun yumurtalar IVF kültür medyumuna koyulur ve inkübatör içinde sperm tarafından döllenmeye bırakılır.

Masturbasyon ile elde edilen meniden sperm ayrıştırılır. Hareketli spermler yumurtalar ile birlikte inkübatörde bekletilir. Bu işleme inseminasyon denir. Laboratuarda döllenme inseminasyondan bir saat sonrasında sperm hücresi yumurtaya girdiğinde gerçekleşir. Döllenme oranlarının kötü olacağı tahmin edilirse mikromanipülasyon teknikleri ile IVF laboratuarında döllenme sağlanabilir.

Intrasitoplazmik sperm enjeksiyonu (ICSI), tek bir spermin yumurta içine enjekte edildiği en sık kullanılan metoddur. İlk kez 1992 yılında Belçika'da Palermo ve arkadaşları tarafından intrastoplazmik sperm enjeksiyonu (ICSI) ile gebelik elde edilmiştir. ICSI yönteminde, çok özel bir mikroskop altında tek bir sperm, yumurtayı saran zona pellucida geçilerek sitoplazmaya enjekte edilmektedir. Bu yöntemle elde edilen yüksek döllenme ve gebelik oranları erkek faktörü olan ve döllenme bozukluğu olan vakalarda yeni bir ufuk açmıştır. Tek bir spermin dahi gebelik için yeterli olduğu bu yöntemde, döllenme oranı %65, canlı doğum oranı ise %20-25'lerde rapor edilmektedir. İlginç olarak, klasik tüp bebek yöntemiyle, erkek faktörü olmayan vakalarda benzer başarı oranı gözlenmektedir. Gelecekte ICSI yönteminin tüm hastalarda klasik tüp bebek yöntemi yerine uygulanabilirliği araştırılacak ve tartışılacaktır. Son yıllarda gelişen yardımcı üreme teknikleri ile sperm tahlilinde hiç spermi olmayan olgular için dahi gebelik şansı doğmuştur.
ICSI ile elde edilen gebelik ve doğum oranları klasik IVF ile elde edilenler ile genelde benzerdir. ICSI öncesi eğer babadan oğula geçebilecek edinilmiş anormallikler varsa genetik danışmanlık önerilir.

Ertesi gün iki pronukleus izlenmesi yumurtanın döllendiğini gösterir. Bir pronukleus yumurtadan diğeri de spermden gelir. Olgun yumurtaların yaklaşık %40-70’i inseminasyon veya ICSI sonrası döllenir. Eğer sperm ve/veya yumurta kalitesi kötü ise daha düşük oranlar gözlenebilir. Bazen döllenme hiç olmaz.

Yumurta toplamadan 2 gün sonra döllenen yumurta 2-4 hücreli bir embryo olur. Üçüncü gün embryo 6-10 hücre içermektedir. Beşinci günde embryonun içinde bir sıvı boşluğu oluşur ve plasenta ve fetüse ait dokular gelişmeye başlar. Bu dönemdeki embryoya blastokist denir.

Embryolar yumurta toplanmasından bir ile altı gün sonrasında yerleştirilebilir. Eğer rahimde başarılı gelişim devam ederse embryo çevresindeki zona pellucidayı yırtar ve yumurta toplanmasından 6-10 gün sonra rahimin iç tabakasına yuvalanır.

Yardımla tomurcuklanma (AH) embryo transferi öncesi zona pelusidaya ufak delik açma işlemidir. AH yaşlı kadınlarda veya önceki IVF denemeleri başarısız olanlarda gebelik oranlarını iyileştirmek için kullanılabilir. Bu durumlarda embryonun yuvalanmasını ve gebelik oranlarını iyileştirse de AH genç IVF hastalarında faydalı olduğu gösterilmemiştir.

Preimplantasyon genetik tanı (PGT) ailesel geçişli bazı hastalıkları taramak için kullanılmaktadır. PGT’de gelişen embryodan bir veya iki hücre alınarak belli genetik hastalıklar açısından test edilir. Hastalıkla ilgili genleri taşımayan embryolar transfer için seçilir.

Embryo Transferi

IVF uygulamasında sonraki basamak embryo transferidir. Anestezi gerekmez. Ancak bazı kadınlar hafif sedasyon isteyebilir. Hekim vajinal spekulum ile rahim ağzını belirler. Bir damla kültür medyum içinde bir veya birkaç embryo transfer kateterine çekilir. Hekim nazikçe transfer kateterinin ucunu rahiağzından içeri iter, embryoları içeren sıvıyı rahimiçi boşluğuna yerleştirir. İşlem genellikle ağrısızdır ama bazı kadınlar hafif kasılmalar hissedebilir.

Resim 30. Embryonun transfer kateteri ile rahim içine yerleştirilmesi

 Kriyoprezervasyon (Dondurma)

Embryo transferi sonrası kalan embryolar dondurulabilir. Krioprezervasyon gelecekteki tüpbebek sikluslarının daha basit, daha az pahalı, ve ilk tüpbebek siklusundan daha az invazif olmasını sağlar. Kadın yumurtlama tedavisi ve yumurta toplama işlemi yaşamaz. Dondurulduktan sonra embryolar birkaç yıl saklanabilir. Ancak her embryo dondurma ve çözdürme işlemlerinden canlı çıkmaz ve canlı doğum oranları dondurulmuş çözünmüş embryo transferlerinde düşüktür. Çiftler tedavi öncesinde ekstra embryoların dondurulması konusunda kararlarını vermiş ve bilgilendirilmiş onam formlarını imzalamış olmalıdırlar.

Hızlı Ulaşım
Marmara Üniversitesi Eğ.Araş.Hast.Pendik
  • Mail : tevfik.yoldemir@marmara.edu.tr
  • Mail: info@yoldemir.com
Bizi Facebook'da Bulun

Sağlıklı ve Mutlu Günler


    UYARI : Bu sitede yer alan bilgiler, insanları sağlıkları hakkında bilgilendirmek amacıyla hazırlanmış olup, tıbbı tedavinin mutlak surette bir hekim tarafından yapılması zorunludur.
    Bilgilerin yanlış veya uygunsuz kullanımından doğacak mağduriyetten, konu içeriğini yazan veya düzenleyen kişiler sorumlu değildir. Sitedeki bilgilere dayanılarak teşhis ve tedavi yapmayınız.
    Bu siteyi ziyaret etmek ve/veya siteye üye olmakla bunları kabul etmiş sayılırsınız.